Regionalne i letnje škole Fondacije dr Zoran Đinđić
Fondacija dr Zoran Đinđić, u saradnji sa domaćim i međunarodnim partnerima, već više od dve decenije organizuje edukativne programe namenjene studentima i mladim profesionalcima iz Srbije i regiona. Kroz dve ključne inicijative – Regionalnu školu političke filozofije dr Zoran Đinđić i Letnju školu Beograd–Konstanc – Fondacija promoviše vrednosti dijaloga, političke odgovornosti, evropskih integracija i regionalne saradnje.
Škole okupljaju učesnike iz oblasti društvenih nauka, pružajući im priliku da kroz predavanja, diskusije i studijske posete prodube teorijska znanja, kritički sagledaju političke procese i razmene ideje sa vršnjacima i stručnjacima iz zemlje i inostranstva. Kroz ovakve inicijative, Fondacija doprinosi izgradnji nove generacije lidera posvećenih demokratskom razvoju i pomirenju u regionu.
Regionalna škola političke filozofije "dr Zoran Đinđić"
Fondacija dr Zoran Đinđić, u saradnji sa Fakultetom političkih nauka u Beogradu i uz podršku Balkanskog fonda za demokratiju, započela je 2011. godine projekat „Škola političke filozofije“. Projekat je regionalnog karaktera i ima za cilj da analizira ulogu prvog demokratski izabranog premijera Srbije, dr Zorana Đinđića, u procesu demokratizacije zemlje, jačanju regionalne saradnje i razvoju političke misli. Regionalna škola političke filozofije „dr Zoran Đinđić“ predstavlja šestodnevni seminar koji okuplja 30 mladih iz Srbije i zemalja regiona, pružajući im priliku da učestvuju u predavanjima o savremenoj političkoj teoriji, Đinđiću kao vizionaru, kao i temama modernizacije i pomirenja u regionu.
Osnovni motiv za sprovođenje Škole jeste afirmacija idejnog i političkog nasleđa dr Zorana Đinđića – njegovih stavova o odgovornosti, toleranciji, političkoj kulturi i evropskoj orijentaciji – kao i sistematično promišljanje i kritička analiza teorije političke filozofije i njenog značaja za savremene političke procese.
Pravo učešća imaju studenti osnovnih i master studija iz oblasti društvenih nauka iz Srbije, Hrvatske, Bosne i Hercegovine, Crne Gore i Severne Makedonije. Prednost prilikom selekcije imaju mladi koji su aktivno uključeni u procese demokratizacije u svojim zemljama, kroz rad na univerzitetima, istraživačkim institutima, nevladinim organizacijama, kao i kroz politički i društveni aktivizam. Škola se održava jednom godišnje u Beogradu, a predavanja se realizuju na Fakultetu političkih nauka.
Glavni ciljevi projekta su:
- Savladavanje osnovnih koncepata političke filozofije i produbljivanje teorijskih znanja iz oblasti pravne države;
- Kritička analiza političke filozofije dr Zorana Đinđića i uticaja njegove politike na normalizaciju odnosa u regionu;
- Analiza političkih odnosa na Zapadnom Balkanu u XXI veku kroz savremene teorijske i praktične perspektive.
Sledeća Škola političke filozofije održaće se na jesen 2026. godine, a konkurs za prijavu biće objavljen na ovom sajtu u septembru.
Teme prethodnih škola
2012: Druga Regionalna škola političke filozofije dr Zoran Đinđić
Predavanja
Sudbina nedovršene drzave i političko delovanje Zorana Đinđića, 2000-2003
prof. dr Dejan Jović, гlavni analitičar u kancelariji Predsednika Republike Hrvatske Ive Josipovića
Istorija i osnovni problemi političke filozofije
doc. dr Vladimir Pavićević, FPN
Savremena politička filozofija – osnovni principi
dr Ivan Mladenović, Institut za filozofiju i društvenu teoriju
Filozofija političke odgovornosti Zorana Đinđića
dr Novica Milić, autor predgovora za knjigu “Jesen dijalektike” dr Zorana Đinđića
Savremena politička filozofija – izazovi
prof. dr Đorđe Pavićević, FPN
Koncepcija poretka: uticaji ideja Karla Šmita na Đinđićevu političku misao
prof. dr Milan Podunavac, FPN
Zoran Đinđić-san o demokratiji i Evropskoj uniji na Balkanu
Nermina Mujagić, Fakultet političkih nauka, Sarajevo
O istorijskom značaju građe dr Zorana Đinđića
dr Miroslav Perišić, Arhiv Srbije
Portret Zorana Đinđića: reč prijatelja
prof. dr Vukašin Pavlović, FPN
Politika Zorana Đinđića u pogledu EU integracija (2001.-2003.)
Milica Delević, Direktorka Kancelarije za EU integracije Srbije
2013: Treća Regionalna škola političke filozofije dr Zoran Đinđić
Predavanja
Istorija i osnovni problemi političke filozofije
doc. dr Vladimir Pavićević, FPN
Sudbina nedovršene države i političko delovanje Zorana Đinđića, 2000-2003.
prof. dr Žarko Puhovski, Filozofski fakultet Univerziteta u Zagrebu
Filozofska radoznalost Zorana Đinđića
prof. dr Novica Milić, autor predgovora za knjigu “Jesen dijalektike” dr Zorana Đinđića
Đinđićevo viđenje Jugoslavije kao nedovršene zajednice
prof. dr Ilija Vujačić, FPN
Šmitova teorija političkog (o eventualnom uticaju Karla Šmita na Đinđićevu političku misao)
dr Petar Bojanić, Direktor Instituta za filozofiju i društvenu teoriju
Filozofski testament Zorana Đinđića
prof. dr Milan Podunavac, FPN
Međunarodna diplomatija Zorana Đinđića 1994-2003
Mirko Dautović, MPhil, bivši stipendista Fondacije
Intelektualno nasleđe Zorana Đinđića
prof. dr Dragan Vukčević, CANU Podgorica
Percepcija političkog delanja Zorana Đinđića u BiH
prof. dr Nermina Mujagić, Fakultet političkih nauka (Sarajevo)
2014: Četvrta Regionalna škola političke filozofije dr Zoran Đinđić
Predavanja
Delo Zorana Đinđića
dr Latinka Perović, istoričarka
Đinđić o krizi političke filozofije
asist. dr Bojan Vranić, Fakultet političkih nauka
Istorija i osnovni problemi političke filozofije
doc.dr Vladimir Pavićević, Fakultet političkih nauka
Filozofska radoznalost Zorana Đinđića
prof. dr Novica Milić, autor predgovora knjige ,,Jesen dijalektike” i ,,Filozofski spisi’’ dr Zorana Đinđića
Shvatanje odnosa civilnog društva i države u delu Zorana Đinđića
prof.dr Vukašin Pavlović, Fakultet političkih nauka
Reč prijatelja
prof. dr Vukašin Pavlović i Milo Petrović, profesor sociologije
Šmitova teorija političkog (o eventualnom uticaju Karla Šmita na Đinđićevu političku misao)
dr Petar Bojanić, Direktor Instituta za filozofiju i društvenu teoriju
Filozofski testament Zorana Đinđića
prof. dr Milan Podunavac, Fakultet političkih nauka
Teorijsko i političko nasleđe Zorana Đinđića
prof. dr Đorđe Pavićević, Fakultet političkih nauka
2017: Izgradnja pravne države
Region Zapadnog Balkana stoji na modernizacijskoj prekretnici. Opterećen građanskim ratovima iz devedeseih godina prethodnog veka, izostankom pomirenja među državama nekadašnje SFR Jugoslavije, pred izazovima evropskih integracija i članstvu u EU, različitim kontekstualno-istorijskim problemima svake države, region se zajednički suočava sa izazovima na puta ka normalnom društvu i pravnoj državi.
Višedecenijski filozofski i politički radovi Zorana Đinđića dokaz su za to koliko je on bio svestan veličine poduhvata koji je pred regionom kako bi se od jedne nefunkcionalne, multinacionalne države, stvorile pravne nacionalne države koje su sposobne za saradnju i suživot. Neka od pitanja koje je Zoran Đinđić pokrenuo u svojim radovima ticala su se modernizacije države i društva, pitanje granica na Zapadnom Balkanu, pitanje narodnosti i, konačno, pitanje dobro uređenog poretka kroz ustav koji prati interese nacije.
Cilj pete Regionalne škole političke filozofije jeste da razmotri ta pitanja i analizira dokle su države Zapadnog Balkana stigle pred petnaestogodišnjicu od atentata na Zorana Đinđića. Škola će okupiti studente osnovnih i master studija iz oblasti političkih nauka, filozofije, prava, ekonomije i sociologije iz regiona, odnosno iz Srbije, Bosne i Hercegovine i Crne Gore.
Kroz predavanja stručnjaka iz regiona kao i kroz radionice i diskusije, studenti će doći do nekih od odgovora zašto je Zapadni Balkan suočen s puzećom modernizacijom i izgradnjom pravne države.
Predavanja
Politički testament Zorana Đinđića
Doc. dr Vladimir Pavićević, Fakultet političkih nauka Univerziteta u Beogradu
Konsolidacija demokratije u Crnoj Gori
Daliborka Uljarević, izvršna direktorka Centra za građansko obrazovanje
Postkomunističko zasnivanje demokracije: slučaj Hrvatske
Prof. dr Žarko Puhovski, Filozofski fakultet Univerziteta u Zagrebu
Percepcija političkog delovanja Zorana Đinđića u BIH
Prof. dr Nerzuk Ćurak, Fakultet političkih nauka Univerziteta u Sarajevu
Radionica: Đinđićeve teze o balkanskim državama
Doc. dr Bojan Vranić, Fakultet političkih nauka Univerziteta u Beogradu
Konstitucionalizam i izgradnja države
Prof. dr Miodrag Jovanović, Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu
Ideja nedovršene države
Prof. dr Ilija Vujačić, Fakultet političkih nauka Univerziteta u Beogradu
Radionica: Spoljna politika kao odraz političkih ideja jednog društva
Mirko Dautović, spoljnopolitički analitičar i savetnik u DAAD-u
Pojam društvene pravde
Prof. dr Đorđe Pavićević, Fakultet političkih nauka Univerziteta u Beogradu
Politike identiteta i sećanja
Prof. dr Đorđe Vuković, Fakultet političkih nauka Univerziteta u Banjoj Luci
2018: Razgraničenje u složenim društvima
Ove godine se šesti put održava Regionalna škola političke filozofije dr Zoran Đinđić. Ovogodišnja tema škole je „Razgraničenje u složenim društvima“. Polazeći od regionalnih, političkih, istorijskih, etničkih i kulturnih odnosa, sve češće se među političkim i akademskim elitama mogu čuti oprečni stavovi oko pravde i pomirenja naroda na zapadnom Balkanu. Jedan deo elita snažno se zalaže za razgraničenje po etničkim linijama, dok se drugi protive toj ideji, zalažući se za neku vrstu statusa quo u vidu zamrznutog konflikta. Kao i svaki put kada postoje polarizovani stavovi, ključni pojmovi koji se nude u rešenju za konflikt, u ovom slučaju „razgraničenje“, ostaju nerazjašnjeni. Posledica toga je nerazumevanje između sukobljenih strana oko značenja pojma.
Cilj 6. regionalne škole političke filozofije dr Zoran Đinđić je da okupi 20 mladih stručnjaka iz oblasti društvenih nauka iz regiona zapadnog Balkana (Hrvatska, Bosna i Hercegovina, Crna Gora i Srbija) koji bi zajedno učili, analizirali i raspravljali o pojmu i problemima razgraničenja u složenim društvima kakve su demokratije ovog regiona. Tema razgraničenja posebno je važna za razumevanje političke filozofije dr Zorana Đinđića, čija su najvažnija politikološka dela (poput Nedovršene države) posvećena upravo toj temi. Dr Zoran Đinđić je nakon 1988. godine, značajan deo svoje akademske karijere posvetio analiziranju mogućnosti etničkog razgraničenja među narodima na zapadnom Balkanu. U jeku pada komunizma, dr Zoran Đinđić bio je daleko ispred svog vremena, smatrajući da je mirno i pravedno razgraničenje među balkanskim narodima moguće jedino ukoliko se kao strukturni preduslov uspostavi adekvatna reprezentacija manjina, odnosno istinska predstavnička demokratija. Taj uslov ni danas nije u potpunosti ispunjen ni u jednoj zemlji zapadnog Balkana.
Predavanja
Predavanje o Zoranu Đinđiću
Doc.dr Vladimir Pavićević, Fakultet političkih nauka, Beograd
Suverena pravna država. Antiimperijalni karakter moderne političke formacije
Prof.dr.sc Luka Ribarević, Fakultet političkih znanosti, Zagreb
O čemu govorimo kada govorimo o razgraničenju
Prof. dr Nerzuk Ćurak, Fakultet političkih nauka, Sarajevo
Poredak u političkoj filozofiji Zorana Đinđića
Prof. dr Milan Podunavac, Fakultet Donja Gorica, Podgorica
Opšta volja: nekoliko izazova
Prof. dr Marko Simendić, Fakultet političkih nauka, Beograd
Između integracija i razgraničenja, doprinos Zorana Đinđića u rešavanju sporova na Zapadnom Balkanu
Stefan Surlić, asistent, Fakultet političkih nauka, Beograd
Politika preraspodele i politika priznanja: dva odgovora na društvene podele
Prof. dr Đorđe Pavićević, Fakultet političkih nauka, Beograd
Društvena osnova političkih konflikta – kako društvo postaje podeljeno
Doc. dr Dušan Spasojević, Fakultet političkih nauka, Beograd
Ustavni patriotizam u multikulturnom kontekstu
Nikola Beljinac, asistent, Fakultet političkih nauka, Beograd
Dijalog o razgraničenju i uloga granice
Miloš Petrović, mlađi savetnik, Fondacija Tempus-Nacionalna CEEPUS kancelarija
Prava nacionalnih manjina I prekogranična saradnja u jugoistočnoj Evropi
Prof.dr.sc Siniša Tatalović, Fakultet političkih znanosti, Zagreb
Razgraničenje i međusobno pravo: studija slučaja Jugoslavija
Doc.dr Miloš Hrnjaz, Fakultet političkih nauka, Beograd
2019: Jesen levice - dva veka marksizma
U godini nakon obeležavanja dva veka od rođenja Karla Marksa, nastupa period kada je potrebno ispitati u kom stanju je levica danas, kako akademski, tako i politički i ideološki. Regionalna Škola političke filozofije dr Zoran Đinđić ima za cilj da utvrdi stanje levice u regionu, njen uticaj na akademske radove, političke partije i društvene pokrete danas. Pitanja koja škola pokreće su ona o relevantnosti Marksovog metoda danas, uticaju socijaldemokratije, mogućnosti da se srednja klasa odvoji od centra i desnice i vrati ponovo levici, kao i koliko su društveni pokreti zaista u moći da menjaju odluke političkih elita.
Uspomene na levicu svele su se danas na najstarije generacije koje s nostalgijom gledaju na „zlatno doba“ i mlade entuzijaste, okupljene u klikama, sa željom da manje ili više revolucionarno menjaju svet.
Još u svojim doktorskim i postdoktorskim radovima, Zoran Đinđić je pridavao veliku pažnju marksizmu. Donekle disidentski, Đinđić je kritički preispitivao marksizam, tražeći nedostatke u pretpostavkama, metodu i zaključcima. Ali nikada s ciljem da u potpunosti odbaci marksizam. Levičarsko opredeljenje Zorana Đinđića ostalo je s njim tokom cele akademske i političke karijere.
Predavanja
Predavanje o Zoranu Đinđiću
Dr Vladimir Pavićević
Marksizam i savremeni međunarodni odnosi: kako interpretirati i kako menjati svet
Prof. dr Dejan Jović, Fakultet političkih nauka, Zagreb
Ideološko mapiranje političkih partija u Crnoj Gori – od demokratske konsolidacije do
evropeizacije
Doc. dr Nikoleta Đukanović, Fakultet Donja Gorica, Podgorica
Politički testament Zorana Đinđića – viđenje iz regiona
Daliborka Uljarević, Izvršna direktorka, Centar za građansko obrazovanje, Podgorica
Nasleđe Praxisa
Prof. dr Ivana Spasić , Filozofski fakultet, Beograd
Postmarksizam i radikalna demokratija
Doc. dr Biljana Đorđević, Fakultet političkih nauka, Beograd
Marksizam i demokratija: forma i suština demokratije
Prof.dr. Đorđe Pavićević , Fakultet političkih nauka, Beograd
Odgovornost intelektualaca u sumraku levičarskih ideja
Prof.dr.Đorđe Vuković, Fakultet političkih nauka, Banja Luka
Smrt levice: razlozi uspona ekstremizma u Evropi
Stefan Surlić, asistent, Fakultet političkih nauka, Beograd
O savremenim izazovima levice: Ima li Marxa nakon Marxa?
Jasmin Hasanović, Viši asistent, Fakultet političkih nauka, Sarajevo
2020: Osma Regionalna škola političke filozofije dr Zoran Đinđić
Predavanja
Ivan Vejvoda: Spoljnopolitička strategija Predsednika vlade Srbije Zorana Đinđića
prof. Goran Pitić: Privreda i društvo 20 godina posle demokratskih promena
prof. Bojan Vranić: Zoran Đinđić – između mita i nasleđa
prof. Đorđe Vuković: Principi demokratije u kulturi sećanja
prof. Dušan Pavlović: Svetlo koje još uvek tinja?
prof. Danica Popović: Od šest meseci do večnosti
prof. Jasmin Hasanović: Narativ otpora i (bio)politika protesta u Bosni i Hercegovini
2021: Politike identiteta na zapadnom Balkanu
IX Regionalna škola političke filozofije dr Zoran Đinđić
Politike identiteta na Zapadnom Balkanu
Padom socijalizma i usponom demokratije na zapadnom Balkanu, došlo je i do buđenja identiteta i različitih mogućnosti za njihovo predstavljanje. Ipak, s jedne strane, neki identiteti, poput nacionalnih, partijskih, sportsko-navijačkih i drugih, drže hegemoniju nad javnom sferom, dok drugi identiteti, poput etničkih manjina, seksualnih identiteta, marginalizovanih grupa po različitim osnovama, ne samo da nemaju javni prostor za afirmaciju, već su i duboko potisnuti u privatnoj sferi. Ovogodišnja škola se bavi politika identiteta na zapadnom Balkanu, njihovom konceptualizacijom, povezivanjem s tranzicionom pravdom i praktičnim politikama oko identitetskih pitanja.
Predavanja:
Predavanje o Zoranu Đinđiću
Prof. dr Bojan Vranić, Fakultet političkih nauka Beograd
Transformacija ženskog identiteta u jugoslovenskom filmu
Prof. dr Belma Buljubašić, Fakultet političkih nauka Sarajevo
O čemu govorimo kada pričamo o pomirenju
Prof. dr Nemanja Džuverović, Fakultet političkih nauka Beograd
Kakav patriotizam je potreban multikulturalnim društvima
doc. dr Nikola Beljinac, Fakultet političkih nauka Beograd
Identitet novinara u medijski polarizovanom okruženju
doc. dr Milica Kulić, Fakultet političkih nauka Beograd
Kriza u evrozoni i njeni uzroci
doc. dr Ivan Stanojević, Fakultet političkih nauka Beograd
O ustavnom identitetu država Zapadnog Balkana
dr Predrag Zenović, Univerzitet Donja Gorica Podgorica
Borbe (sa) identitetima: slučaj Bosne i Hercegovine
Viši asistent Jasmin Hasanović, Fakultet političkih nauka Sarajevo
Političko predstavljanje nacionalnih manjina na Zapadnom Balkanu
doc. dr Jelena Lončar, Fakultet političkih nauka, Beograd
Žene u informativnim medijima – između neravnopravne medijske industrije i
rodnog jaza u medijskom sadržaju
Asistent Snežana Bajčeta, Univerzitet Donja Gorica Podgorica
Politike i režimi pamćenja: odnos prema prošlosti kao osnov političkog identiteta u Srbiji
Prof.dr. Đorđe Pavićević , Fakultet političkih nauka Beograd
Karakter savremenih partija s posebnim osvrtom na Zapadni Balkan
doc.dr.Vlade Simović, Fakultet političkih nauka, Banja Luka
Javne politike i javno zagovaranje
Milorad Bjeletić i Vladimir Pavlović , Beogradska otvorena škola, Beograd
2023: Delo Zorana Đinđića - dvadeset godine kasnije
X. Regionalna Škola Političke Filozofije dr Zoran Đinđić
Delo Zorana Đinđića – dvadeset godina kasnije
U godini kada se navršavaju dve decenije od ubistva dr Zorana Đinđića, Regionalna Škola političke filozofije dr Zoran Đinđić ima za cilj da obnovi interesovanje za Đinđićev akademski, naučni i političi rad.
Đinđićev akademski i naučni rad, u različitim fazama njegove karijere, obuhvataju kako značajan doprinos propitivanju i kritičkoj analizi dominantnih filozofskih pravaca u njegovoj mladosti, tako i bavljenje politikološkim i ustavnim temama u kasnijim fazama stvaralaštva.
Đinđić je u svojim teorijskim radovima pokušao da odgovori na ključna pitanja vremana u kojem se region nalazio, u trenutku kada su se menjale filozofske, pravne i ekonomske paradigme, geopolitičke okolnosti i državne granice.
Đinđićev praktično-politički rad bio je omeđen borbom protiv autoritarnog režima tokom devedesetih, (re)izgradnjom institucija predstavničke demokratije i pravne države, te rešavanjem krupnih državnih i teritorijalnih pitanja u kontekstu kada se region oporavljao od ratnih dejstava međunacionalne netrpeljivosti.
Pitanja koja škola pokreće su ona o relevantnosti Đinđićevog akademskog i političkog rada danas, uticaju na savremena regionalna društva i države, kao i njegovom doprinosu rešavanju najznačajnijih političkih pitanja krajem devedesetih i početkom dvehiljaditih.
Predavanja:
Đinđićev osvrt na Kozeleka: kritika utopijskog uma
Luka Petrović, asistent, Fakultet političkih nauka, Univerzitet u Beogradu
Povratak od komunikativnog djelovanja na barikade – demokratski socijalizam Herberta Marcusea
dr Maroje Višić, docent, Libertas međunarodno sveučilište, Zagreb
IFDT i Zoran Đinđić: Od realsocijalizma do postsocijalizma
dr Petar Žarković, naučni saradnik, Institut za filozofiju i društvenu teoriju
Bosna i Hercegovina u vrtlogu političkih narativa
dr Aleksandar Vranješ, ambasador Bosne i Hercegovine u Srbiji
Zoran Đinđić i odnos prema ustavnim reformama početkom 2000-ih
dr Jelena Jerinić, redovna profesorka, Pravni fakultet Univerziteta Union,
Beograd
Đinđićeva analiza jugoslovenskog društva
Prof. dr Ilija Vujačić, redovni profesor, Fakultet Humanističke studije,
Univerzitet Donja Gorica, Podgorica
Tranzicija kao kontrarevolucija? Jugoslavenski post-socijalistički
prostor između demokratije i autoritarizma
Jasmin Hasanović, viši asistent, Fakultet političkih nauka,
Univerzitet u Sarajevu
Đinđić, Jugoslavija i Srbija: ideološke i političke koncepcije, 1986-2003
dr Aleksandar R. Miletić, naučni saradnik, Institut za noviju istoriju Srbije
Da li je znanje osnova moderne ekonomije, politike i kulture?
dr Helena Hiršenberger, docent, Fakultet za ekonomiju, finansije i administraciju, Univerzitet Metropolitan, Beograd
Krhka savezništva: ženska i LGBTQ+ prava u Srbiji u prvoj
deceniji 21. Veka
dr Katarina Lončarević, vanredna profesorka, Fakultet političkih nauka, Univerzitet u Beogradu
Zoran Đinđić: između filozofije i praktične politike
dr Bojan Vranić, vanredni profesor, Fakultet političkih nauka, Univerzitet u Beogradu
Političke borbe u ustavnim demokratijama
Đorđe Pavićević, redovni profesor, Fakultet političkih nauka, Univerzitet u Beogradu
2024: Politika i nasilje
XI Regionalna škola političke filozofije dr Zoran Đinđić
Politika i nasilje
Politika i nasilje se duboko prožimaju i prepliću u različitim društvenim i istorijskim kontekstima. U godini kada su se rasplamsali ratnisukobiširom sveta, pitanje odnosa politike i nasilja je ponovo u prvom planu. Veliki broj civilnih žrtava, stotine hiljada raseljenih ljudi i gotovo u potpunosti uništena infrastruktura na pojedinim teritorijama, ne nailaze na konzistentan i koherentan odgovor najmoćnijih međunarodnih aktera.
No, nasilje se ne vezuje isključivo za ratove i primenu fizičke sile, već može imati različite forme. Dok pojedini autori tvrde da država ima monopol nad legitimnom upotrebom sile, drugi smatraju da je sama država nelegitimna i da je izvor nasilja. Takođe, nasilje koje dolazi sa pozicija moći je drugačije od nasilja najugroženijih. Nasilje može imati strukturalni karakter, pa je potrebno uključiti i rodnu, ekonomsku i društvenu perspektivu.
Ovogodišnja Regionalna škola političke filozofije dr Zoran Đinđić će pokušati da odgovori na nekoliko važnih pitanja. Kakav je odnos države, poretka i nasilja? Šta je uzrok globalnih sukoba i kako do mira? Da li karakter konkretnog režima u određenoj državi (demokratski, hibridni ili autoritarni) utiče na stepen upotrebe nasilja prema političkim neistomišljenicima, te da li grupe koje nisu na pozicijama moći imaju legitimno pravo na korišćenje nasilja? Šta danas predstavlja mirovni pokret i koje su nenasilne metode političke borbe?
Cilj ovogodišnjeg programa je da pruži polaznicima dubinsko razumevanje složenih odnosa između političke moći, nasilja i društvenih odnosa. Program istražuje istorijske, politikološke i filozofske perspektive na temu nasilja u politici, kao i savremene primere koji ilustruju kako se nasilje koristi kao sredstvo za postizanje političkih ciljeva, ali i kako se može kontrolisati i sprečiti.
Predavanja
Poredak i strah
Prof. dr Milan Podunavac, Humanističke studije – Univerzitet Donja Gorica
Revolucionarno nasilje RAF-a i Crvenih brigada: Uzroci, posledice i (ne)naučene lekcije
Doc. dr Filip Balunović, Institut za filozofiju i društvenu teoriju
Moderna država i nasilje
Asist. MA Luka Petrović, Fakultet političkih nauka, Univerzitet u Beogradu
Zoran Đinđić: između filozofije i praktične politike
Prof. dr Bojan Vranić, Fakultet političkih nauka, Univerzitet u Beogradu
Nasilje, rat i mir u Bosni i Hercegovini – rodna dimenzija
Prof. dr Zlatiborka Popov, Filozofski fakultet Univerziteta u Istočnom Sarajavu
Zelene politike i nenasilje
MA Predrag Momčilović, Centar za zelene politike, Beograd
Enemizacija Drugog – političko nasilje u medijima
Prof. dr Milica Jevtić, Fakultet političkih nauka, Univerzitet u Beogradu
Pitanje nasilja u kritičkoj teoriji Herberta Marcusea
Doc. dr Maroje Višić, Libertas međunarodno sveučilište Zagreb
Radionica: Simulacija diplomatije u vreme rata – pregovori o prekidu vatre između Izraela i Hamasa
Mirko Dautović, Webster University Tashkent
2025: Simulacija bezbednosne krize
XII Regionalna škola političke filozofije „dr Zoran Đinđić“ imala je poseban format. Umesto klasičnih predavanja, od 28. do 30. novembra 2025. godine, okupila je alumniste ranijih generacija iz celog regiona i pretvorila se u intenzivnu simulaciju političke krize.
Školu, koju je vodio Mirko Dautović, pohađalo je 14 učesnika koji su preuzeli uloge članova kabineta vlade zemlje u tranziciji. Zadatak je bio da se, usred bezbednosne krize, donese odluka o izboru novog premijera i o modelu privatizacije. Scenario je inspirisan periodom neposredno nakon 5. oktobra i izazovima sa kojima se koalicija DOS-a tada suočavala.
Utisci sa prethodnih škola
PEROM Srbije i Hrvatske
Projekat PEROM Srbije i Hrvatske (Projekat politikološke edukacije i razvoja odnosa mladih Srbije i Hrvatske) nastao je kao inicijativa alumnistkinja Regionalne škole političke filozofije dr Zoran Đinđić, studentkinja politikologije Irene Zagrađanin i Klare Pinjuh, a od 2019. godine podržava ga Fondacija dr Zoran Đinđić. U saradnji sa Fakultetom političkih nauka Univerziteta u Beogradu i Fakultetom političkih znanosti Sveučilišta u Zagrebu, projekat okuplja studente i studentkinje iz Srbije i Hrvatske kroz razmene, predavanja i radionice koje se fokusiraju na jačanje međusobnog razumevanja, kulturnu saradnju i razvoj dijaloga između dve akademske zajednice. Više o projektu možete saznati ovde.
Letnja škola Beograd–Konstanc
Projekat Letnja škola Beograd–Konstanc, koji je Fondacija dr Zoran Đinđić realizovala od 2013. do 2019. godine u saradnji sa Fakultetom političkih nauka Univerziteta u Beogradu i Odeljenjem za politiku i javnu administraciju Univerziteta u Konstancu, osmišljen je kao platforma za akademsku razmenu i dijalog između mladih iz Srbije i Nemačke. Letnja škola je okupila studente osnovnih i master studija iz oba grada, nudeći im priliku da uz eminentne profesore raspravljaju o savremenim političkim i društvenim izazovima, s fokusom na procese evropskih integracija i demokratizacije, stabilizaciju regiona i razvoj regionalne saradnje.
Inicijativa je pokrenuta u znak sećanja na dr Zorana Đinđića, koji je 1979. godine doktorirao na Univerzitetu u Konstancu. Povodom obeležavanja desetogodišnjice njegovog ubistva, započeta je saradnja između dva fakulteta, a već 2014. održana je prva Letnja škola u Beogradu. Tokom druge škole 2015. godine u Konstancu potpisan je i sporazum o akademskom partnerstvu, kojim je uspostavljena razmena studenata i nastavnog osoblja kroz program Erasmus+ (Key Action 1).
Svaka Letnja škola bila je tematski usmerena i uključivala je obaveznu stručnu literaturu, debate i radionice. Studenti su, između ostalog, analizirali procese demokratizacije u postkomunističkoj Evropi, jačanje institucija, istoriju konflikata na Balkanu, kao i ulogu lokalnih i međunarodnih faktora u političkim transformacijama. Kroz interkulturne diskusije i zajednički rad, učesnici su razvijali kritičko mišljenje i razumevanje složenih političkih dinamika u regionu i Evropi.
Letnja škola Beograd–Konstanc je, osim akademskog znanja, pružila i dragoceno međukulturno iskustvo, doprinoseći izgradnji mostova između mladih lidera iz Srbije i Nemačke, u duhu vrednosti koje je Zoran Đinđić zastupao – otvorenost, obrazovanje i evropska orijentacija.
Teme škola
2014 in Belgrade: European Integration and Democratization
Lectures and Research Tutorials
Introduction into European Integration and Enlargement
Prof. Vesna Knezevic-Predic
Research tutorial: Introduction to the study of European integration
Prof. Gerald Schneider
Differentiated Integration in the European Union
Prof. Dirk Leuffen
Research tutorial: Small-n comparisons and case study method
Prof. Dirk Leuffen
Reactions to the Financial Crisis in the EU and its member states
Prof. Gerald Schneider
Research tutorial: How to Get Published
Prof. Gerald Schneider and Prof. Vesna Knezevic-Predic
Democracy and ethnic conflict regulation in Yugoslavia’s successor states
Prof. Nebojsa Vladisavljevic
Research tutorial: Large n-Comparisons, regression methods
Constantin Ruhe, MA & Sonja Grimm, PhD
International Democracy Promotion towards the Western Balkans
Sonja Grimm, PhD
2015 in Konstanz: European Integration and Democratization in Post-conflict Societies
The 2nd summer school on “European Integration and Democratization” introduces the participants into the state of the art of European integration and democratization research, with a special focus on state-building, democratization and EU accession in the Western Balkans. Morning sessions deal with EU integration and democratization research; afternoon sessions are dedicated to research methods and working skills. In the morning sessions, participants will discuss key issues and developments of European integration, decision-making inside the European Union as well as the policies of the European Union towards the Western Balkan countries including the new member Croatia and the candidate country Serbia.
A critical analysis of the current state of the approximation process rounds up the morning sessions. In the afternoon sessions, the participants will be introduced to basic principles and methods of social science research, including large- and small-n analysis techniques from qualitative and quantitative angles of political science and public administration. In the evenings a framework program will be organized that introduces the participants into Konstanz (sightseeing tour), and the Bodensee region.
The course is designed to assist students in a basic understanding of the workings of the EC-EU, to equip them with the skills required to analyze decision-making inside the EU as regards integration issues and, more generally, to introduce them to a culture and practice of animated intercultural debate of contemporary problems facing European integration. The group will consist in equal parts of German and Serbian students, what will offer a unique opportunity to critically reflect integration issues from different angles bringing “inside-EU” and “outside-EU” perspectives together.
Lectures
The future of Europe
Prof. Vladimir Pavicevic
Implementation and Compliance with EU regulations
Prof. Gerald Schneider
Democratization through the (Old and New) Media?
Prof. Nils B. Weidmann, Annerose Niesser
New Approaches in Political Methodology: A Field Experiment Using Mobile Advertising in Bosnia
Prof. Nils B. Weidmann, Annerose Niesser
Migration/asylum nexus within the Western Balkans’ transition: From refugee-producing region to „safe countries“ of origin and asylum
Biljana Djordjevic, MA
Enlargement and Norm Development in Regional Organizations
Prof. Dirk Leuffen; Sophia Schemel, Kerstin Radtke
Democratisation in the Western Balkans: A cultural approach
Prof. Bojan Vranic
Democratization and Ethnic Conflict
Prof. Nebojsa Vladisavljevic
EU Democracy Promotion towards the Western Balkans: Theory
Dr. Sonja Grimm
2016 in Belgrade: Democratic Transition and Party Politics in Post-Communist Europe
The 3rd Belgrade-Konstanz summer school on “Democratic Transition and Party Politics in Post-Communist Europe” is organized for 24 student participants at the graduate level, including 12 from the University of Konstanz, Department of Politics and Public Administration, Germany and 12 from the University of Belgrade – Faculty of Political Sciences, Serbia. The summer school is primarily intended for students of the social sciences, particularly political science, at an advanced academic level. The Summer School introduces the participants into the state of the art of comparative research on transitions to democracy in post-communist societies, with a special focus the development of competitive party systems. Participants will understand to what extent processes of democratic transition and the development of competitive party systems in the Western Balkans have been similar or different from developments in post-communist Europe (including the GDR) more generally. Participants will thereby develop analytical skills to understand and reflect complex transition challenges and dilemmas, differentiating between typical and case-specific determinants of successful transition to democracy.
In more detail, they will understand how different types of communism (bureaucratic authoritarian, national-accommodative or patrimonial) and different types of societal cleavages (ethnicity, religion, social class) influence how parties mobilise voters and on which issues they compete for votes. They are able to critically assess the promises and pitfalls of “institutional engineering”, that is, defining institutions with the explicit aim of influencing the political behaviour of political elites and ordinary citizens. Can the right choice of the electoral system foster programmatic party competition? Or do we rather have to see the electoral system itself as a result of the strategic choices of political elites pursuing their interests through clientelist networks? What are the specific challenges of democratization in societies composed of more than one national group (such as Slovakia or Macedonia), as opposed to more ethnically homogeneous societies (such as Poland or Hungary)? Which institutions are adequate to guarantee the representation of ethnic minorities and women and foster cooperation and consensus, given multiple societal cleavages? Furthermore, students will analyse how political institutions (such as constitutions as well as electoral and party system) are designed and by whom (domestic and external actors): How does external leverage and linkage to established democracies influence institution-building in post-communist societies? How do institutional designs “travel” beyond borders? Who are the driving forces in creating political institutions?
The course is designed to train students to develop a basic understanding of comparative research on democratization (considering both domestic and international factors) and political institution-building and, more generally, to introduce them to a culture and practice of animated intercultural debate on the particular problems faced by post-communist democracies. The group will consist in equal parts of German and Serbian students. This will offer a unique opportunity to critically reflect issues of democratic transition and institution-building in comparative perspective. By including the GDR as a comparative case students can critically challenge the received view of their own political system (Germany as “the established” versus Serbia as “the new” democracy).
Lectures
Consociational Experiments in the Western Balkan Countries
Prof. Slavisa Orlovic
Party Politics in Post-communist Societies
Jun-Prof. Christina Zuber
Democratization and political culture in post-communist societies
Prof. Bojan Vranic
Qualitative Research Design in the Social Sciences
Prof. Dr. Wolfgang Seibel
Comparing Regime Breakdown and Transition: GDR 1989 and Serbia 2000
Dr. Sonja Grimm
Democracy and Ethnic Conflict Regulation: A Case Study of Yugoslavia’s Successor States
Prof. Nebojsa Vladisaviljevic
Mapping the EU’s Migration – Development Nexus
Biljana Djordjevic, MA
Elections and Representation in Divided Societies
Prof. Daniel Bochsler
2017 in Konstanz: Challenges of Migration and Integration in the Danube Region - Towards a Joint Vision?
The IV Belgrade-Konstanz Summer School addresses the following topic: “Challenges of Migration and Integration in the Danube region – Towards a Joint Vision?”. Bringing together students from a transit and a destination country for refugees and migrants triggers a search for policy solutions taking a transnational, regionally cooperative, rather than a narrow national perspective. In addition, Serbia, like all Western Balkan countries, is dealing with the challenge of integrating multi-cultural, multi- religious host society to begin with.
Serbia’s experience with institutional solutions adopted to manage the co-existence with “old”, national minorities can inform solutions for dealing with “new”, migrant minorities in Germany in new and unconventional ways. We therefore expect that the exchange between the participants during the summer school will take place in the form of mutual learning from each other’s experiences with democracy in culturally diverse societies. We encourage this exchange by dividing students into bi-national teams tasked with developing solutions to the current challenges of managing migration and integrating ever more heterogeneous societies.
Lectures
Zoran Djindjic Lecture
Vladimir Pavičević
How (not) to ‘manage’ forced migration
Lorenz Neuberger
Integrating old and new minorities
Christina Zuber
Democratization in heterogeneous societies
Sonja Grimm
We the people and you behind the fences: populism and nationalism in Central and South-Eastern Europe
dr Bojan Vranić
CEE – walled states, global responsibilities for refugees, and emerging political subjectivities
Biljana Djordjevic MA
Field research in political science
Panel discussion moderated by Sonja Grimm
Negotiating the future of the European asylum system
Group work day
2018 in Belgrade: Populism and Democratic Crisis
The V Belgrade-Konstanz Summer School addresses the topic: “Populism and Democratic Crisis”. Across Europe, nationalism is again on the rise. Right-wing populists claim to represent “the pure people” and want to take back power from a political elite accused of being out of touch with the concerns of ordinary voters. In their view, traditional elites have sold national interests and identity to a globalised economy, the process of European integration, and by opening borders to immigrants and refugees. The phenomenon is neither specifically Western nor Eastern, but European in scope. The summer school therefore takes a comparative perspective. We analyse the causes of populism and address its relationship with nationalism and the construction of democracy’s subject – the demos. We ask on the basis of which empirical evidence we can speak of a crisis of democracy and search for institutional reforms and policy solutions that could re-invigorate democracy, both at the national and at the European level.
The rise of populism and the ascendance of political visions of the people as demos or ethnos come at a time when Europe is going through a crisis of identity. In his seminal speech Europe with Soul, delivered in 2003, one month before his assassination, Serbia’s first democratic prime minister Zoran Djindjic warned ‘old’ Europeans that they need to show the same solidarity towards post-communist nations as they had shown each other after WWII. Djindjic noted that the European Union is forgetting what it feels like to lose everything and build a society from scratch, and that being united in solidarity and empathy towards those in need is the backbone of what it means to be Europeans. Fifteen years after a radical right para-military organization assassinated Zoran Djindjic, his description of Europe seems more accurate than ever. It is one of the main goals of the V summer school to critically analyse reasons for the current state of democracy, both in EU member states and EU candidate states.
Lectures
Zoran Djindjic – reflections on state, nation and populism
Bojan Vranić
The return of “the People”: Reflections on the Differences between Right and Left Populism
Biljana Djordjevic
Democratic innovations
Christina Zuber
Populism and its causes
Edina Szöcsik
The crisis of democracy and the rule of law
Sonja Grimm
Transforming Populism – From Protest Vote to Ruling Ideology
Dusan Spasojevic
Is populism a threat to democracy?
Bojan Vranić and Daniel Bochsler
The future of European democracy
Group work day
